Integracja technologii w edukacji przypomina czasem oglądanie wydarzeń sportowych. Możemy być biernymi widzami, którzy konsumują gotowe treści, tak jak kibice oglądający mecz Pucharu Króla w telewizji Eleven Sports. Albo możemy stać się aktywnymi uczestnikami, którzy wykorzystują narzędzia cyfrowe do tworzenia, współpracy i innowacji.

Kluczem do tej aktywnej postawy jest model SAMR dr. Rubena Puentedury, który pomaga nauczycielom i uczniom przejść od pasywnego „oglądania” technologii do jej transformacyjnego wykorzystania.

Od Substytucji do Transformacji: Cztery poziomy wykorzystania technologii.
Model SAMR kategoryzuje, w jaki sposób technologia jest integrowana w procesie nauczania:

Poziom	Opis	„Transmisja” vs. „Edukacja”
Substytucja	Technologia zastępuje tradycyjne narzędzie bez zmiany funkcji.	Oglądanie meczu na smartfonie zamiast w TV.
Augmentacja	Technologia dodaje funkcjonalne usprawnienia do zadania.	Oglądanie meczu ze statystykami i powtórkami na żywo.
Modyfikacja	Technologia umożliwia znaczące przeprojektowanie zadania.	Aktywny udział w dyskusji z ekspertem podczas meczu, analiza taktyki w czasie rzeczywistym z użyciem AI.
Redefinicja	Technologia pozwala na stworzenie zupełnie nowych zadań, wcześniej niemożliwych.	Stworzenie własnego narzędzia do symulacji meczów i trenowania taktyki.

Etap 1: Enhancement (Wzbogacanie) w praktyce szkolnej
Na tych poziomach technologia wspiera i usprawnia istniejące procesy.
Substytucja (S): Cyfrowy zamiennik bez zmiany funkcji
Na tym poziomie AI po prostu zastępuje tradycyjne narzędzie. Zadanie pozostaje niezmienione.
Przykład zadania:
Uczeń ma napisać wypracowanie. Zamiast używać długopisu i papieru, używa funkcji dyktowania głosu w ChatGPT (lub innym edytorze tekstu).
Wartość edukacyjna: Zwiększa się wygoda i szybkość tworzenia tekstu, ale sam proces myślowy i struktura zadania są identyczne jak w przypadku pisania ręcznego. Wielu moich rozmówców uważa że taki sposób tworzenia notatek zubaża doświadczenie edukacyjne uczących się.

Augmentacja (A): Usprawnienie funkcji
Technologia nadal jest zamiennikiem, ale dodaje wartość, której nie było w tradycyjnym narzędziu.
Przykład zadania:
Uczeń napisał pierwszą wersję eseju. Następnie wkleja ją do ChatGPT i prosi o sprawdzenie gramatyki, ortografii i zasugerowanie synonimów, aby poprawić przejrzystość tekstu.
Wartość edukacyjna: Uczeń otrzymuje natychmiastową, rozbudowaną informację zwrotną, co przyspiesza proces edycji i poprawy jakości tekstu.

Etap 2: Transformation (Transformacja) w praktyce szkolnej
Prawdziwa rewolucja zaczyna się na poziomach Modyfikacji i Redefinicji. To tam uczniowie przechodzą z roli biernych konsumentów w rolę aktywnych twórców i myślicieli.
Modyfikacja (M): Współpraca z AI zmienia zasady gry
Na tym poziomie uczeń nie tylko pisze esej, ale współpracuje z AI jako krytycznym partnerem do rewizji tekstu. To zadanie, które znacznie różni się od samodzielnego pisania na papierze.
Przykładowe prompt’y (instrukcje) dla ucznia do ChatGPT:
„Jesteś krytycznym edytorem. Moja teza brzmi: [Wpisz swoją tezę]. Znajdź trzy słabe punkty w mojej argumentacji i zasugeruj kontrargumenty, które muszę uwzględnić, aby wzmocnić swój esej.”
„Oto akapit mojego eseju: [Wklej akapit]. Przeformułuj go, zmieniając ton na bardziej formalny i akademicki. Zasugeruj także, gdzie mogę dodać konkretne dane statystyczne, aby poprzeć mój punkt widzenia.”

Redefinicja (R): Tworzenie przyszłości edukacji
To najbardziej transformacyjny poziom. Zadanie jest zupełnie nowe i niemożliwe bez technologii. Uczniowie stają się twórcami własnych narzędzi edukacyjnych.
Przykładowe prompt’y konfiguracyjne dla Custom GPT:

„Jesteś Astro-GPT, edukacyjnym chatbotem przeznaczonym dla 10-letnich dzieci. Twoim głównym celem jest nauczanie o Układzie Słonecznym. Używaj prostego języka, emotikon i entuzjastycznego tonu. Zawsze zaczynaj od przywitania i pytania, od której planety dziecko chce zacząć naukę.”

„Po udzieleniu odpowiedzi na 2-3 pytania, zawsze proś użytkownika o rozwiązanie krótkiego quizu (jednego pytania wielokrotnego wyboru) dotyczącego ostatnio omawianej planety. Po udzieleniu poprawnej odpowiedzi, pochwal użytkownika.”
Podsumowanie

Tak jak Eleven Sports przejęło prawa do transmisji Pucharu Króla w Polsce, dając kibicom nowy sposób na dostęp do meczów, tak my, nauczyciele, musimy przejąć „prawa” do nowoczesnych technologii i wykorzystać je do transformacji edukacji.

Celem jest przejście od biernego konsumowania treści (Substitution) do aktywnego tworzenia i innowacji (Redefinition).
Jak myślisz, który z poziomów modelu SAMR jest najtrudniejszy do osiągnięcia w polskiej szkole?